Informatie

Vijf sleutels voor begrijpend lezen

Nieuwsbegrip is een van de weinige methodes die alle vijf sleutels voor begrijpend lezen hanteert. Dat zit zo:

Functionaliteit en leesmotivatie

Nieuwsbegrip speelt in op het nieuws van de dag door wekelijks teksten en opdrachten op meerdere niveaus aan te bieden, die aansluiten bij de actualiteit: de sms-actie voor baby Pia, de wildpluk van paddenstoelen in de Vlaamse bossen, de jongste verkiezingsuitslagen, de branden in het Amazonewoud… Behandelt Karrewiet of het Nederlandse Jeugdjournaal een onderwerp ook, dan worden de nodige links in de opdrachten verwerkt, zodat de tekst verrijkt wordt met beeldreportages en de voorkennis van de leerlingen extra wordt aangesproken. De actualiteit zorgt ervoor dat de leerlingen meer betrokken, enthousiast en gemotiveerd zijn. Door in de klas aan groepjes leerlingen de functie te geven van nieuwsvinder, nieuwsvolger en nieuwsbewaarder kunnen leraren bovendien nog sterker de actualiteit in het leerproces inbedden. Bijkomende motivatie voor lezen wordt gecreëerd door in te zetten op samen lezen en op succeservaringen (zie verder).

Strategie-instructie

In de lessen worden voor leerlingen van het laagste leesniveau vijf leesstrategieën aangeleerd. Dit zijn voorspellen, onduidelijkheden ophelderen, vragen stellen, verbanden leggen (met de focus op verwijswoorden en tekstverbanden/signaalwoorden) en samenvatten. Ook visualiseren/schematiseren is in de wekelijkse opdrachten aan de orde. Leerlingen van een hoger leesniveau, die de strategieën al hebben aangeleerd, passen die via aangepaste opdrachten gericht toe. Elke zes weken wordt het leesniveau van alle teksten lichtjes opgetrokken en begint een nieuwe cyclus.

Terwijl ze de tekst lezen, botsen leerlingen vroeg of laat op woorden die ze niet goed begrijpen. Met behulp van woordenschatstrategieën (niet te verwarren met de hierboven besproken strategieën voor begrijpend lezen) op de strategiekaart ophelderen van onduidelijkheden proberen zij de betekenis van deze woorden te achterhalen. Woordbetekenissen achterhalen is ook een belangrijk onderdeel van actief lezen. Het gaat hierbij om de volgende strategieën:

• een omschrijving, synoniem of antoniem in de tekst zoeken;
• naar de illustratie kijken;
• het woord analyseren.

Wanneer deze strategieën niet werken, kan aan een andere leerling de betekenis van een woord worden gevraagd of de leerlingen gebruiken het woordenboek.

Interactie

De lessen van Nieuwsbegrip bestaan uit drie onderdelen: 1. Actief lezen, 2. Sleutelschema maken/invullen of schrijfopdracht uitvoeren, 3. Opdracht maken rondom een andere tekstsoort of woordenschat. De nadruk ligt op het eerste onderdeel: Actief lezen. Onder actief lezen verstaan we dat leerlingen de tekst lezen in groepjes, zo mogelijk aan de hand van de didactiek van exploratieve gesprekken. Hierbij bespreken de leerlingen in interactie met elkaar waar de tekst over gaat. Door de inhoud van de tekst samen te bespreken, vormen zij zich beter een ‘mentaal beeld’ van de tekst. Leerlingen lezen om de beurt een tekstdeel/alinea, waarbij ze hardop denken: inhoud voorspellen, onduidelijkheden ophelderen en vragen stellen over zaken die ze niet goed begrijpen. De andere groepsleden noemen ook hun onduidelijkheden en vragen. Samen bespreken ze die. Hiervan maken ze notities op het werkblad Actief lezen. Na het lezen van elk stukje bespreken en beantwoorden ze zogenaamde sleutelvragen bij dat tekstdeel. Die stimuleren leerlingen om verbanden te doorzien, afleidingen te maken en de tekst samen te vatten. Door de sleutelvragen te bespreken maken de leerlingen het mentale beeld in hun hoofd nog rijker. En door dit samen te doen, levert dit voor de leerlingen meer succeservaringen op.

Transfer

De verworven leesstrategieën van Nieuwsbegrip vinden naadloos hun toepassing bij leesopdrachten van teksten die aan bod komen in andere leergebieden, zoals Mens en maatschappij of Techniek en Wetenschappen, maar ook bij het lezen van andere tekstsoorten, zoals brieven, recepten, blogs, reglementen enz. De werkwijze van Nieuwsbegrip levert niet alleen goede resultaten op voor begrijpend lezen, leerlingen krijgen ook meer interesse in het nieuws en de wereld om hen heen. Het vergroot hun woordenschat en hun kennis van de wereld. En juist dit zijn twee belangrijke voorwaarden voor begrijpend lezen.